ปลายักษ์ฉายา "ฉลามน้ำจืด" ขนาดใหญ่ติดอันดับโลก ตำนานปลากินหมาแห่งเจ้าพระยา

รู้จัก “ปลาเทพา” ฉายาฉลามน้ำจืด นักล่ายักษ์แห่งเจ้าพระยา เจ้าของตำนานปลากินหมา

ปลาเทพา หรือที่ในภาษาอีสานเรียกว่า ปลาเลิม เป็นหนึ่งในปลาน้ำจืดขนาดใหญ่ที่มีเรื่องเล่าชวนตื่นตาในแม่น้ำไทย โดยเฉพาะในลุ่มน้ำเจ้าพระยา และเป็นสัตว์น้ำที่เป็นสัญลักษณ์ของจังหวัดนนทบุรีอีกด้วย

ปลาเทพา ถูกเรียกในภาษาอังกฤษว่า Chao Phraya Giant Catfish หรือ ปลายักษ์แห่งเจ้าพระยา ด้วยรูปร่างเพรียว ครีบยาว ว่ายน้ำแข็งแรง และขนาดที่ใหญ่โต ทำให้หลายคนให้ฉายาว่าเป็น “ฉลามน้ำจืด”

ชื่อวิทยาศาสตร์ของปลาเทพาคือ Pangasius sanitwongsei จัดอยู่ในวงศ์ปลาสวายหรือปลาหนังกลุ่ม Pangasiidae เป็นปลาที่มีถิ่นอาศัยในลุ่มน้ำขนาดใหญ่ของภูมิภาคอินโดจีน โดยเฉพาะลุ่มน้ำเจ้าพระยาและลุ่มน้ำโขง ปัจจุบันปลาเทพาในธรรมชาติพบได้ยากมาก และถูกจัดอยู่ในกลุ่มสัตว์น้ำที่มีสถานะน่าเป็นห่วงด้านการอนุรักษ์

ทำไมปลาเทพาถึงถูกเรียกว่า “ฉลามน้ำจืด”?

แม้ปลาเทพาจะไม่ใช่ฉลาม แต่รูปร่างและพฤติกรรมบางอย่างทำให้คนเปรียบเทียบกับฉลามน้ำจืด ลำตัวของมันยาว เพรียว แข็งแรง ครีบหลังและครีบอกมีลักษณะเด่น เมื่อโตเต็มวัยสามารถมีขนาดใหญ่มาก จนดูน่าเกรงขามเมื่อว่ายอยู่ในแม่น้ำใหญ่

 ปลาเทพาสามารถมีความยาวสูงสุดที่มีรายงานราว 3 เมตร และน้ำหนักสูงสุดที่เผยแพร่ราว 300 กิโลกรัม จึงถือเป็นปลาน้ำจืดยักษ์ระดับโลกชนิดหนึ่ง ไม่ใช่แค่ปลาขนาดใหญ่ธรรมดา แต่เป็นหนึ่งใน “ปลาแม่น้ำยักษ์” ที่เคยมีบทบาทสำคัญในระบบนิเวศน้ำจืดของภูมิภาคนี้

นักล่าแห่งแม่น้ำ กินอะไรเป็นอาหาร?

ปลาเทพาเป็นปลากินเนื้อ โดยทั้งวัยอ่อนและวัยโตสามารถกินปลาและสัตว์น้ำจำพวกกุ้ง ปู หรือครัสเตเชียนเป็นอาหาร ด้วยขนาดตัวที่ใหญ่และแรงว่ายที่ทรงพลัง ทำให้มันอยู่ในฐานะนักล่าขนาดใหญ่ของแม่น้ำ

ส่วนสาเหตุที่ได้ฉายาว่า "ปลากินหมา" เนื่องจากปลาเทพาเป็นปลานักล่าขนาดใหญ่และกินซาก (Scavenger) ในอดีตเมื่อมีสุนัขหรือสัตว์อื่นตายและถูกโยนลงแม่น้ำปลาเทพาที่มีขนาดใหญ่และมีปากกว้างจะเข้าไปกัดกินซากเหล่านั้น จนได้อีกชื่อภาษาอังกฤษว่า Dog-eating catfish

เคยอยู่ในเจ้าพระยา แต่วันนี้หายากมาก

ในอดีต ปลาเทพาเป็นหนึ่งในปลาขนาดใหญ่ที่ผูกพันกับแม่น้ำสายหลักของไทย โดยเฉพาะแม่น้ำเจ้าพระยา แต่ปัจจุบันการพบปลาเทพาในธรรมชาติลดลงอย่างมาก สาเหตุสำคัญมาจากการจับมากเกินไป การเปลี่ยนแปลงถิ่นอาศัย มลพิษ และสิ่งกีดขวางทางน้ำที่กระทบต่อการอพยพและการวางไข่

ปลาเทพา เป็นปลาที่มีขนาดใหญ่ 1 ใน 10 ของโลก สำหรับปลาน้ำจืดขนาดใหญ่ที่สุดที่ยังไม่สูญพันธุ์ แต่สถานะของมันอยู่ในกลุ่ม Critically Endangered (CR) หรือใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง 

tnaqua.org

ปลาเทพาเหมาะเลี้ยงเป็นปลาสวยงามไหม?

แม้ปลาเทพาจะถูกพบในวงการปลาสวยงามและมีการเพาะเลี้ยงในบางพื้นที่ แต่ไม่ใช่ปลาที่เหมาะกับตู้เลี้ยงทั่วไป เพราะเป็นปลาที่โตเร็ว ขนาดใหญ่มาก ต้องการพื้นที่กว้าง ระบบน้ำที่ดี และการดูแลเฉพาะทาง หากเลี้ยงโดยไม่เข้าใจขนาดโตเต็มวัย อาจกลายเป็นปัญหาทั้งต่อปลาและผู้เลี้ยงในระยะยาว

สำหรับคนทั่วไป การรู้จักปลาเทพาจึงไม่ใช่แค่เรื่องความแปลกของปลายักษ์ แต่ยังสะท้อนให้เห็นความสำคัญของแม่น้ำไทยและความหลากหลายทางชีวภาพที่กำลังหายไปอย่างเงียบ ๆ

10 ปลาน้ำจืดใหญ่ที่สุดในโลกที่ยังไม่สูญพันธุ์ ยักษ์ใหญ่แห่งแม่น้ำที่ยังมีชีวิตอยู่จริง

ปลาน้ำจืดใหญ่ที่สุดในโลกที่ยังไม่สูญพันธุ์ หลายชนิดยังคงมีชีวิตอยู่ในธรรมชาติ แต่จำนวนลดลงอย่างน่าเป็นห่วง

1. ปลากระเบนน้ำจืดยักษ์ (Giant Freshwater Stingray) พบที่ลุ่มน้ำโขง, ลุ่มน้ำเจ้าพระยา และแม่น้ำใหญ่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

2. ปลาบึกแม่น้ำโขง (Mekong Giant Catfish) พบที่แม่น้ำโขง

3. ปลากระโห้ (Siamese Giant Carp / Giant Barb) พบที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา, แม่กลอง และแม่น้ำโขง

4. ปลาเทพา (Chao Phraya Giant Catfish / Giant Pangasius) เคยพบที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ปัจจุบันเหลือเพียงที่แม่น้ำโขง

5. อะราไพม่า (Arapaima) พบที่ลุ่มน้ำอเมซอน ทวีปอเมริกาใต้

6. ปลาพิไรบา (Piraíba / Piraiba Catfish) พบที่ลุ่มน้ำอเมซอน และลุ่มน้ำโอริโนโก

7. ปลาไนล์เพิร์ช (Nile Perch) พบที่แม่น้ำและทะเลสาบขนาดใหญ่ในแอฟริกา เช่น แม่น้ำไนล์ และทะเลสาบวิกตอเรีย

8. อัลลิเกเตอร์การ์ (Alligator Gar) พบที่แม่น้ำและหนองน้ำในอเมริกาเหนือ

9. ปลาเวลส์แคทฟิช (Wels Catfish) พบที่แม่น้ำและทะเลสาบในยุโรป และเอเชียตะวันตก

10. เมอร์เรย์ค็อด (Murray Cod) พบที่แม่น้ำ Murray-Darling ประเทศออสเตรเลีย